Як Уладзімір Ваўчкоў атрымаў мянушку «Уладыятар»?

Капітан беларускай зборнай Кубка Дэвіса, трэнер, муж і бацька, сапраўдны інтэлектуал, але пры гэтым сціплы і дружалюбны чалавек… У героя гэтага інтэрв’ю шмат абліччаў. Ён працаваў са спартсменамі неверагоднай велічыні, але вярнуўся ў родную краіну, каб зрабіць беларускі тэніс пазнавальным ва ўсім свеце. Адзін з самых паспяховых айчынных тэнісістаў Уладзімір Ваўчкоў распавядае пра канцэпцыю Нацыянальнай акадэміі тэніса, асаблівасці працы ў камандзе і падарунак з Галівуда.

Знайсці вібрацыю баланса

— У вас вельмі насычаная, шматпрофільная праца. Як вы знаходзіце час для адпачынку?

— Самы лепшы адпачынак для мяне — вылазкі з сям’ёй на дачу. Толькі на прыродзе атрымліваецца так хутка аднаўляцца. Дзень-другі на свежым паветры, побач з блізкімі людзьмі — і зноў адчуваеш сябе выдатна як фізічна, так і эмацыянальна. А калі я на турнірах, адпачываю за кнігай. Чытанне адпаведнай літаратуры таксама настройвае на пазітыўную хвалю.

— Часцей за ўсё гэта мастацкая літаратура ці дакументалістыка?

— А я нават не ведаю, да якой катэгорыі, напрыклад, аднесці творы Кастанеды, Оша…

— Філасофія, якая матывуе…

— Я сказаў бы, філасофія, якая тлумачыць. Мне блізкая думка пра тое, што чалавек знайшоў вібрацыю балансу, калі ты адначасова можаш быць эфектыўным у тым, што робіш, і пры гэтым заставацца чалавекам з вялікай літары. Бо часта бывае, калі ў сваёй актыўнасці ты губляеш межы. Прытупляецца інтуіцыя, не заўважаеш людзей, а пасля здзіўляешся, чаму не атрымліваецца склеіць такія зразумелыя рэчы. А насамрэч, калі ты хочаш быць паспяховым у тым, што для сябе выбраў, трэба адчуваць людзей, камунікаваць з імі, шукаць кампрамісы. Толькі пры гэтых умовах магчыма камандная праца. У свеце тэніса вельмі моцная канкурэнцыя — шмат федэрацый, спартсменаў, трэнераў. І каб мы, беларусы, змаглі канкурыраваць, мы павінны працаваць камандай. Калі кожны на сваім месцы і робіць свой кавалачак працы.

Час перамен

— Быў час, калі вы адкрыта казалі, што беларускім тэнісам кіруюць людзі, якія маюць вельмі апасродкаванае дачыненне да гэтага віду спорту. Наколькі гэтая сітуацыя змянілася?

— За гэты тэрмін сапраўды адбыліся кардынальныя змены. Галоўная прычына майго вяртання ў Беларусь — я паверыў у новых людзей. Перш за ўсё, у Аляксандра Васільевіча (А.В. Шакуцін, старшыня Беларускай тэніснай федэрацыі. — Аўт.), у яго энтузіязм і шчырае жаданне зрабіць беларускі тэніс пазнавальным, а галоўнае — выстраіць сістэму падрыхтоўкі, якая будзе ПРАЦАВАЦЬ. Магу сказаць, што ў нас атрымалася стварыць асяроддзе, у якім талент можа расці, развівацца і станавіцца выдатным спартсменам. Самыя доўгія, цяжкія крокі мы ўжо зрабілі.

— Які з гэтых крокаў быў самым складаным?

— Зламаць стэрэатыпы, якія фарміраваліся гадамі. За апошнія гады тэніс стаў вельмі папулярным відам спорту ў нашай краіне. Заможныя бацькі сталі прыводзіць сваіх дзяцей у тэніс. Не сакрэт, што раней у трэнераў былі зусім нізкія зарплаты. І гэтая акалічнасць прымушала трэнераў знаходзіць самыя розныя формы ўзаемадзеяння з бацькамі сваіх вучняў — дадатковыя заняткі, кансультацыі і г.д. Цяжка гэта прызнаваць, але дзіцячы спорт успрымаўся як крыніца даходу — кожны пасвіў свой статак. Атрымліваецца, што мы страчвалі? Мы страчвалі селекцыю. Бо ў тэніс прыходзілі не самыя хуткія, скаардынаваныя і здольныя дзеці, а тыя, чые бацькі маглі плаціць за заняткі, экіпіроўку і г.д. Таму ў Нацыянальнай акадэміі тэніса мы сабралі сапраўды самых таленавітых дзяцей у той ці іншай узроставай групе — з розных куткоў краіны, з розных школ, незалежна ад фінансавага складніка. І ў мужчын, і ў жанчын у нас па чатыры каманды — нацыянальная каманда, найбліжэйшы рэзерв, лепшыя спартсмены да 18 гадоў і лепшыя спартсмены да 16 гадоў. І ўжо ў гэтай унутранай канкурэнцыі зараджаецца прагрэс. І яшчэ адзін важны момант. Розныя ўзроставыя групы трэніруюцца побач. У любога 15-гадовага тэнісіста ёсць выдатная магчымасць спарынгавацца з 18-гадовым членам нацзборнай. Каб зразумець, куды расці, да чаго імкнуцца….

— Ці няма ў гэтым пагрозы перабольшыць? Магчымасці арганізма ў юніёра і дарослага розныя. На жаль, прэцэдэнтаў, калі няправільнае размеркаванне нагрузак ставіла крыж на кар’еры перспектыўных тэнісістаў, у нас хапае.

— Скажу шчыра, узровень членаў нашай зборнай (зразумела, акрамя Азаранкі, Гаварцовай і Мірнага) настолькі далёкі ад топ-100 сусветнага рэйтынгу, што тут няма чаго хвалявацца. Па-другое, тэніс — гэта не цыклічны від спорту. На корце неабавязкова быць самым вынослівым. Якасці, якіх не хапае спартсмену, можна замясціць гульнявымі элементамі. Калі ты дастаткова хуткі, з развітым гульнявым мысленнем, табе неабавязкова бегаць доўгія розыгрышы. Набіраць ачкі, выйграваць матчы і расці ў рэйтынгу можна за кошт кемлівасці, хуткасці рэакцыі і іншых момантаў. Што датычыцца траўматызму… Кожнае пашкоджанне для прафесійнага спартсмена — гэта не толькі праблема, але і вопыт. У ідэале, перажыўшы тую ці іншую траўму, у тэнісіста павінен выпрацоўвацца ахоўны механізм. Галоўнае — пачуць, калі цела скажа «Стоп, хопіць!».

«Таленты трэба шукаць у звычайных школах!»

— Многія нашы маладыя тэнісісты адзначалі, што не адразу сталі працаваць пад патрэбнымі фізічнымі нагрузкамі. Атрымліваецца, што папярэднія пакаленні спартсменаў увогуле не ведалі, што такое якасная АФП (агульная фізічная падрыхтоўка. — Аўт.)?

— На жаль, так і ёсць. Таму што не было адзінай сістэмы. Фізічнай падрыхтоўкай займаліся тэнісныя трэнеры (тыя самыя, што «пасвілі статак»), бацькі, іх знаёмыя — карацей, людзі без спецыяльных навыкаў. Ад каго я толькі не чуў заяў кшталту «Я з гэтага хлопчыка зраблю Новака Джокавіча»! Аднак прайшлі гады, а сваіх джокавічаў у нас так і не з’явілася. Вось адсюль, дарэчы, і загубленыя таленты. Цяпер фізічнай падрыхтоўкай тэнісістаў у акадэміі займаюцца сапраўдныя прафесіяналы — наш праслаўлены біятланіст Вадзім Сашурын і вядомы трэнер Юрый Маісевіч, які падрыхтаваў не аднаго славутага лёгкаатлета. З Юрыем Вікенцьевічам я сам працаваў у гады свайго станаўлення, і ведаю, які гэта выдатны спецыяліст. А яшчэ нас часта кансультуе кіраўнік аналітычнага аддзела падрыхтоўкі нацыянальных і зборных камандаў Рэспубліканскага навукова-практычнага цэнтра спорту Анатоль Бадуеў. Яго каштоўныя парады нам таксама дапамагаюць. І вось што я вам скажу: нават калі параўнаць сёлетні і леташні чэмпіянат Беларусі па тэнісе — гэта неба і зямля. Зусім іншыя хуткасці, зусім іншае майстэрства. А ўсё гэта якраз завязана на добрай фізічнай падрыхтоўцы.

— Што скажаце наконт ідэі, якая, здаецца, даўно лунае ў паветры, — знаёміць дзяцей з тэнісам на звычайных уроках фізкультуры ў школах?

— Вы трапілі ў балючае месца. Вядома, мы разумеем, што прыйшоў час сур’ёзна заняцца селекцыяй. І пачынаць трэба якраз са школ. Бо Нацыянальная акадэмія тэніса — гэта праект, створаны пад ужо гатовы матэрыял. А што далей? Просты прыклад: мой першы трэнер прагледзеў 2500 школьнікаў з Аўтазаводскага раёна і адабраў дзве групы па дваццаць чалавек. З гэтага набору выйшлі я і Таццяна Пучак (былая 55-я ракетка свету, цяпер — капітан каманды Кубка Федэрацыі. — Аўт.). Калі мы хаця б часткова будзем кіравацца гэтакім жа прынцыпам, праз гадоў 10-15 мы апынемся ў добрым месцы. Праблема вось у чым — нельга ахапіць неабсяжнае. Ёсць акадэмія, якая рыхтуе ўжо адабраных спартсменаў, а ёсць дзіцячы тэніс. Цяпер мы думаем над тым, як граматна спалучыць гэтыя дзве плыні.

Як пабудаваць уласную гісторыю ў Кубку Дэвіса?

— Беларуская зборная Кубка Дэвіса рыхтуецца да матча супраць туркаў, які адбудзецца ў сярэдзіне ліпеня. Сапернік па зубах нашай камандзе?

— Спадзяюся, што так. У турэцкай камандзе ёсць адзін моцны першы нумар, гулец сотні — Марсэль Ільхан. Астатнія тэнісісты значна ніжэйшага ўзроўню. Адпаведна наш разлік лагічны і просты: набраць ачкі на другім нумары сапернікаў і вылажыцца ў пары. Але мне хочацца, каб каманда расла, таму спадзяюся, што хлопцы будуць па-баявому настройвацца і на Ільхана.

— Калісьці зборная Беларусі была ў эліце Кубка Дэвіса, а на хатнія матчы збіраліся тысячы балельшчыкаў. Але цяперашнія члены нашай зборнай раслі і фарміраваліся ў той час, калі гэтага ўсяго ўжо не стала. Напэўна, цяжка настроіцца на спартыўныя подзвігі, калі толькі і бачыш не самыя вялікія пляцоўкі ў не самых тэнісных дзяржавах?..

— Ведаеце, мяне прыемна ўразіў клімат у жаночай зборнай Кубка Федэрацыі на мінулым матчы. Віка (Вікторыя Азаранка, першая ракетка Беларусі. — Аўт.) — сапраўдны лідар зборнай, яна і ачкі прыносіць, і сябровак па камандзе падтрымлівае, і атмасферу разраджае, калі гэта патрэбна… Як праявілі сябе хлопцы, калі мы ігралі ў Ірландыі, мне таксама спадабалася. Ягору Герасімаву сёлета споўніцца 23 гады, Дзіму Жырманту ўжо 25. Дарослыя, вопытныя тэнісісты, якія, мабыць, яшчэ і не сталі вялікімі майстрамі, але ўжо разумеюць многія рэчы і ў жыцці, і ў спорце. Летась мы апякліся ў Малдове, быў момант расчаравання. Але хлопцы гэта перажылі і пайшлі далей. У Ірландыі я бачыў іх максімальна матываванымі. Я разумею, што яны хочуць пабудаваць такую ж гісторыю, якая была ў нас з Максам (Максім Мірны, экс-першая ракетка ў парным разрадзе, правёў больш за 50 матчаў за беларускую зборную Кубка Дэвіса. — Аўт.). Розніца толькі ў тым, што мы з Максам прабіліся ў Сусветную групу да 22 гадоў… Ну нічога, няхай яны зробяць гэта праз два-тры гады. Але гэта будзе такое ж свята, як і 10 гадоў таму. А там ужо і моладзь падцягнецца. Галоўнае — захаваць гэтае творчае напружанне і надалей.

«Прыйшлося адмовіць Раселу Кроу ў вячэры…»

— Свой зорны час, Уімблдон-2000, дзе вы з кваліфікацыі дайшлі да паўфіналу, часта ўспамінаеце?

— Калі і ўспамінаю, то з цяжкасцю (усміхаецца). Усё як у тумане, быццам усё гэта і не са мной адбывалася. Напэўна, гэта сведчыць пра тое, што я ўжо цалкам пераключыўся на трэнерскую дзейнасць. У неблагіх у мінулым спартсменаў, якія пасля спрабуюць стаць трэнерамі, часта спрацоўвае комплекс, калі цень іх слаўнай спартыўнай кар’еры пачынае ціснуць людзей навокал. І цяпер бывае — у выхаваўчых мэтах пачынаеш расказваць, які ты цудоўны і як ты добра калісьці гуляў… Але асэнсаванне таго, што трэба браць ракетку ў рукі, выходзіць на корт і працаваць са сваімі падапечнымі, — першараднае.

— Гісторыя вашай мянушкі, якая апісана ў Вікіпедыі, праўдзівая?

— Уладыятар?

— Так.

— Безумоўна. У Лондан мы з бацькам прыехалі за тыдзень да пачатку кваліфікацыі. Тыдзень трэніровак, пасля тыдзень адборачнага турніру, пасля — двухтыднёвы марафон асновы…І ўвесь гэты час, акрамя зялёных кортаў, нічога не бачыш. Пачытаў кніжку, паразмаўляў з Максам — добра, але ў адзін момант узнікла неабходнасць выйсці падыхаць свежым паветрам, пабыць сам-насам з сабою.А ў той час якраз выйшаў фільм «Гладыятар». Я і дагэтуль лічу, што гэта адзін з шэдэўраў амерыканскага кінематографа. Ужо пасля даведаўся, што ў Расела Кроу, выканаўца галоўнай ролі, як і ў мяне дзень нараджэння 7 красавіка… Ну, я раз схадзіў — выйграў матч, патрэніраваўся, схадзіў на яшчэ адзін сеанс — зноў выйграў матч. Такая шчаслівая прыкмета. А перад паўфіналам, на прэс-канферэнцыі, у мяне запыталіся «Як будзеце настройвацца на матч?». Я і адказаў: «Схаджу пяты раз пагляджу «Гладыятара». На наступны дзень у мясцовых газетах з’явіліся калажы, дзе я ў вобразе рымскага воіна і загаловак — Уладыятар. А яшчэ праз некалькі дзён патэлефанаваў агент Расела Кроу і запрасіў мяне на вячэру. У той момант у Лондане якраз здымаўся новы фільм з яго ўдзелам. Але на той вечар у мяне ўжо былі планы. Тым не менш я атрымаў у падарунак пакет ад кінакампаніі Unіted Іnternatіonal Pіctures (цяпер Paramount Pіctures. — Аўт.) — дыск з фільмам, саўндтрэкамі, прыгожым плакатам, якіх яшчэ нават не было ў продажы, і запіскай са словамі кшталту «Ваш поспех на корце — найлепшае спартыўнае ўвасабленне кінагісторыі пра гладыятара».

Дарына ЗАПОЛЬСКАЯ

Фота Надзеі БУЖАН.