Заўзятар мінскага “Тарпеда”, які ў свой час дапамог клубу выжыць, шые амуніцыю для тайбаксераў і змагаецца з цяжкай хвар

Шматгранная гісторыя Алега Радзюка.

Алег Радзюк – даволі вядомы чалавек у беларускім спартовым асяродку. Прадпрымальнік больш за 20 год вырабляе амуніцыю для тайскага і звычайнага боксу і рукапашнага бою. Сярод яго кліентаў шматразовыя чэмпіёны свету і Еўропы па тайскім боксе Дзмітрый Варэц, Юрый Булат і Віталь Гуркоў. Калі ў спартовай залі пабачыце на баксерскай пальчаццы лагатып “ALEH.MENSK.BELARUS”, ведайце -- гэта справа рук Радзюка.

Ведаюць Алега і ў футболе. У другой палове нулявых ён дапамог выжыць сталічнаму “Тарпеда”, якое ў той час не магло знайсці грошаў нават на ўнёсак у чэмпіянат Мінску. Але зараз сам Алег сутыкнуўся з цяжкасцямі: на пачатку лета ў яго знайшлі рак скуры. Хвароба цяжкая, але майстар змагаецца.

Андрэй Маслоўскі наведаў прадпрымальніка ў ягонай майстэрні і пагутарыў пра бізнес, заняткі каратэ ў юнацтве, падлеткавыя бойкі, сутычкі з міліцыяй пад час вулічных акцый у 90-я і футбольны фанатызм.

***

Алегу Радзюку 54 гады. Яго майстэрня – гэта невялічкі пакой у трохпакаёвай кватэры на вуліцы Кірава. У памяшканні дзве швейныя машынкі, невялікі стол, каб краіць, і вялікая колькасць разнастайнай амуніцыі. На падлоге скрыні з баксёрскімі пальчаткамі, па сценах сцелажы з лапамі і жылетамі. Разам за гатовымі таварамі матэрыялы – скура, паралён, пластык. А па сценах вясяць плакатамі з аголеннымі дзяўчынамі.

Нягледзячы на тое, што вытворчасць дома, кватэра чыстая і ўтульная. Пакоі абстаўлены проста: на сценах партрэты выдатных дзеячаў беларускай гісторыі і вялізарны гіпсавы герб “Пагоня”.

Пасля знаёмства гаспадар прапаноўвае гарбату і ветліва запрашае выбраць любое месца для бяседы. Спыняюся на майстэрне. Атмасферней. Алег выключае магнітафон, па якім грае беларускі рок, дае стул, а сам садзіцца на вялікую калоду.

– Не хвалюйся. У мяне чыста: пылу амаль няма. Я за гэтым сачу, – пачынае размову Алег. – З суседзямі таксама ніякіх праблемаў. Па-першае, я не шумны вытворца. Па-другое, на першым паверсе абуткавая крама – там людзям пофіг. А па-трэццяе, суседзі насамрэч шыкоўныя. Выбралі мяне старэйшым па пад’ездзе. Так што, я тут усіх ганяю :).

– Колькі гадзін ў дзень праводзіце за швэйнай машынкай?

– Ніколі не лічыў. Каб ты разумеў, самую простую пальчатку для паездак на ровары зраблю за паўгадзіны. Для боксу – за дзве. За колькі год руку набіў. Таму і цяжкасцей не ўзнікае.

Я ніколі не планаваў колькасць вырабаў на суткі. Гэта не маё. Працую проста: ёсць жаданне – шыю, няма – займаюся іншымі рэчамі. Прыбіраюся, напрыклад. Нейкая праца ёсць заўсёды. Да і ад машынкі таксама патрэбна адпачываць. Неяк прыходзілася шыць цэлую ноч, каб паспець выканаць заказ. Рукі потым “гудзелі” так, што спаць не мог. А рукі – мой галоўны скарб, які трэба берагчы :).

-- Дзе вучыліся шыць?

-- Нідзе! У гэтым нічога цяжкага няма. Вырабы аднолькавыя, лякала - таксама. Асартымент з гадамі не мяняецца.

Матэрыялы, з якіх робіцца амуніцыя, цалкам беларускія. Скуру вырабляе завод у Гатаве, паралён – фірма ў Лунінцы. Дастаць усё вельмі проста. Зараз калі ёсць грошы, табе прама ў рукі суюць тое, што патрэбна.

Шыю я з сумленнем. Ганаруся, калі заходжу ў залю і бачу “свае” лапы, якім ужо лет 10. Гэта вельмі добры паказчык. Шыю якасна. Таму на нейкія вырабы даю пажыццевую гарантыю. Людзі, мабыць, і жадаюць новае набыць, але старае не рвецца і ўсё тут :). Сябры смяюцца: “Што ты робіш так якасна?! Рабі, каб кожны год рвалося”. Але я так не магу. У сучасным свеце і так шмат часовага. Нават адносіны. Гэта не па мне. У мяне проста, але надзейна.

Старажытныя грэкі лічылі, што лепш узброіць цэлы фланг, чым спусціць тыя ж грошы на адзін меч. Цалкам з імі згодны. У параўнанні з вядомымі брэндамі, мая прадукція вельмі сціплая, але яна вельмі якасная. Канешне, можна ўзяць даражэйшую скуру, патраціць больш часу і зрабіць больш даражэйшую рэч. Кліенты знойдуцца, але я пайшоў іншым шляхам. Вырабляю сціплыя рэчы для звычайных людзей.

-- Пры гэтым у вас ёсць знакамітыя кліенты.

-- Так. Нягледзячы на тое, што для прафессіаналаў ёсць шыкоўныя вырабы, мае рэчы набываюць чэмпіёны свету і Еўропы Юра Булат, Віталік Гуркоў і Дзмітрый Варэц. Гэта не значыць, што яны выступаюць у маім, але час ад часу трэніруюцца.

Ведаюць мяне ў Рассіі, Прыбалтыцы і Польшчы. Ха, нават, у ЗША! Знаёмы прыехаў з Амерыцы на пабыўку і зайшоў за лапамі. Я спытаў, навошта яму. Кажа: “Там дорага, а твае – сціплыя і служаць доўга”. Цяпер яны недзе ў Лас-Вегасе.

-- Бываюць падзякі і падарункі ад тых жа Булата ці Гуркова?

-- Недзе быў аўтограф Булата. Вось яшчэ медаль падаравалі. Грамата вісціць. Але галоўнае не гэта, а тое, каб рэчы доўга служылі.

-- Атрымліваецца на гэтым зарабіць на жыцце?

-- Цана на тавары невялічкая, а накрутка малюсенькая. Напрыклад, пара пальчатак пацягне ад 50 да 80 рублеў. Колькі выходзіць чыстымі ў месяц не лічу, але ты бачыш, як жыву.

-- Бачу. Кватэра у цэнтры Мінску.

-- І на гэтым усё :). Былі розныя перыяды: і добрыя, і вельмі цяжкія. Але я ніколі не думаў каб спыніцца і пачаць займацца нечым іншым. Трэба клапаціцца пра асноўнае – пра сям’ю, якую трэба забяспечваць. Мая справа дазваляе гэта рабіць. Вядома, гэта не вытворчасць хакейнага абсталаявання, але я працую на сябе :). Галоўнае, каб ніхто не шкодзіў і даваў спакойна працаваць. Хаця, прызнаюся, часова думаў, што трэба на хакей перамыкацца. Заказаў было б больш. Гэта стоадсоткава, але ў маім асяроддзі неяк не прынята займацца хакеем :).

-- Вы адзіны ў Мінску, хто займаецца падобнай вытворчасцю?

-- Ёсць яшчэ мой былы кампаньён. Як зваць не скажу. Ён пра мяне не гаворыць, і я ў адказ не буду :). Але ён добры хлопец.

***

-- Як вы ўвогулле прыйшлі да гэтай справы?

-- Пачалося ўсё з дзіцячага захаплення каратэ. У СССР гэта было модна. Хлопцы дзівіліся фільмы з Брусам Лі і стараліся пераймаць прыёмчыкі і паводзіны актораў. А яшчэ ў маім раёне, а я жыў непадалек ад старога Чэрвенскага рынку, трэба было быць моцным. Гэта было месца, дзе можна было патрапіць ў непрыемнасці. І ўсе суседскія раёны – Аўтазавод, Камвольны, Чыжоўка, Серабранка – былі пад стаць. На вуліцах збіраліся кампаніі міма якіх так проста не пройдзеш. Абавязкова пыталіся: “Хто ты і адкуль”.

З сябрамі вельмі любілі ездзіць па кінатэатрах. Прычым не ў цэнтр, які заўсёды лічыўся месцам дзеля экскурсій і сустрэч. Мы любілі нашыя, пралетарскія, районы. Выязджалі ў Чыжоўку, ці на “шарыкі”.

– Што гэта такое?

-- Мы так называлі кінатэатар “Камсамолец”. Там можна было выдатна павесяліцца. Выйсці з дому з грашыма і даехаць з імі да пункту прызначэння – вялікая справа :).

Памятаю, адпачывалі на плаціне побач з чэрвеньскім рынкам. Прыбег хлопец і сказаў, што пацаны з Серабранкі пабілі нашых. Сарваліся помсціць. Пагортваем за вугал, а на нас бяжыць “ўзброенны” натоўп. Хлопцы былі з ланцугамі, а некаторыя з сапраўднымі рапірамі! Не жартую! Зразумела, што нас пагналі. А аднаму сябру рапірай распаролі вопрадку. Прычым, зрабілі як ў фільме “Зорра” – “намалявалі” літару Z. Хлопцу пашанцавала: кашуля не прыляпала да цела і парэзаў на скуры не было. На наступны дзень мы сабралі войска і пайшлі шукаць крыўднікаў. Тых самых не знайшлі, але наткнуліся на іншую кампанію з Серабранкі і адпомсцілі ім. А потым яны шукалі нас. Такія паходы ніколі не сканчаліся.

Вось таму і трэба было быць мужным. У школе запісаліся з сябрамі ў секцыю каратэ. Трэнер быў ня вельмі дасведчаны і паказваў усяго толькі пару ўдараў з прыёмамі, але мы аддана паўтаралі. Нам падавалася, што станем вялікімі каратыстамі.

Больш прафесійна пачаў займацца ў Палітэхнічным інстытуце, куды паступіў на пачатку 80-х. Трэніраваў мяне Яўген Крапіўны: добрый настаўнік і цікавы чалавек. Займаліся ў зале на Плошчы Перамогі. Калісці там была кацельня, якую мы дапамагалі перабудоўваць пад зал. Завод “Гарызонт”, ад якога была сэкцыя, наняў прафессіных будаўнікоў, а мы дапамагалі: разбівалі сцены, цягалі цэглу, выносілі смецце і нават рэзалі катлы. Адзін хлопец меў досвед сваршчыка. Ён рэзаў, а мы падчышчалі. Зал атрымаўся выдатным! Займаліся там шмат год. Нават, забарону каратэ з боку Савецкай ўлады перажылі.

-- Чаму каратэ забаранялі?

-- У 1981 годзе ў Польшчы прайшлі хваляванні супраць СССР і пад шумок у нас каратэ забаранілі. Для таталітарнай улады вельмі небяспечна, калі людзі здаровыя і моцныя. Яны павінны ўжываць алкаголь і паліць, каб быць больш зручнымі. Але з народам так проста не зладзіць. Шматлікія сэкцыі проста змянілі назвы. Сталі фізкультурнымі кружкамі, але напаўненне было тое ж самае.

Да і, як звычайна ў нас, забараніць забаранілі, але не сачылі. Міліцыянеры аблаваў не рабілі. Мы займаліся, як і раней. А ў 90-я наш зал прыбрала да сябе Наталля Наважылава і адкрыла там “Багіру”.

-- У свой час вы працавалі электрыкам на “Камунарцы”.

-- Так. Пад час навучання трошкі рабіў. Памятаю, цікавы выпадак. Сябры па каратэ прасілі зладзіць экскурсію на фабрыку. Вельмі хацелася ім паглядзець на працэс вырабу цукерак і шакаладак. Паразмаўляў з кіраўніцтвам прадпыемства і атрымаў дазвол у абмен на паказальны выступ перад супрацоўнікамі. Выступілі прыгожа: дошкі паламалі, пабіліся. Клясыка жанру.

Праз некалькі дзён хлопцы пайшлі на фабрыку, а назаўра нікто з іх не прыйшоў на трэніроўку. Праз дзень нікогда таксама не было. Пачалі прыходзіць толькі на трэццю трэніроўку. Апынулася, што спачатку хлопцаў завялі ў карамельны цэх, дзе яны наеліся. Затым павялі ў цукеркавы, дзе іх таксама ад душы пачаставалі. А пад канец – у шакаладны. Хлопцы казалі, што ўжо ня лезла, але ўсё-роўна елі! У выніку пару дзён ім было вельмі дрэнна. Доўгі час яны на салодкае не маглі глядзець.

Пасля “Камунарцы” працаваў у “Мантажналадцы”. Арганізацыя займалася тым, што падлучала новыя заводы. Шмат паездзіў па Саюзе, але пасля развалу краіны мне гэтае абрыдла, я зволіўся і пайшоў да хлопцаў шыць амуніцыю.

-- Чаму менавіта гэта справа?

-- Колькі памятаю, нам заўсёды не хапала пальчатак, лапаў і другіх рэчаў. Вось хлопцы і вырашылі шыць іх самастойна. Яны даўно мяне клікалі да сябе. І я вырашыўся.

Навыку шыць не было. Да і не быў ён асабліва патрэбен. Палова Кітая шые, а я што горшы? :) Месяц памучыўся з іголкай і навучыўся. Першая рэч, якую зрабіў – бандаж на пах. Пасля былі пальчаткі, маскі, лапы, мех і іншае.

Таксама памятаю першыя накладкі на ногі з войлака. Выдатная рэч, якая дапамагала і ў звычайным жыцці. Памятаю, апранаў іх пад джынсы, калі хадзіў на вулічныя акцыі ў першай палове 90-х. У міліцыянераў тады былі востраносыя боты, якімі яны білі па нагах. Накладкі выратоўвалі. Атрымлівалася пацешна: мы іх білі зверху, яны нас – знізу.

На акцыі я пачаў хадзіць у 1989-м. Гэты год, наогул, знакавы ў маім жыці. Спачатку пачуў пра разгон людзей у Курапатах. Пачаў цікавіцца і аказалася, што мой праздзед памёр на Калыме. Стаў пытаць бабулю з дзядуляй. Яны распавялі, што гэта праўда, а мне не гаварылі бо баяліся. Я неяк абурыўся, узняўся, стаў цікавіцца гісторыяй, мовай і ўсім беларускім.

А другі момант – народзіны сына. У той жа дзень я вырашыў перайсці на беларускую мову. Нібыта некае прасвятленне. Сказаў сабе: “хачу і магу”. Праз пару месяцаў размаўляў ужо даволі лёгка. Ніколі не сароміўся ў крамах ці стасунках з людзьмі. Саромяцца звычайна слабыя, а яне такі. Калі нехта і крывіўся, то толькі за спінай.

***

-- Як у вашым жыцці з’явіўся футбол і “Тарпеда”?

-- Да мяне часта прыходзяць фанаты розных клубаў. Звычайна я з імі размаўляю, цікаўлюся справамі. Ну і неяк зайшлі два хлопца-тарпедаўца. Распавялі, што ў іх клуба цяжкасці. Мяне гэта зацікавіла. Мне заўжды панавала, што яны першыя фанаты краіны, якія рабілі ўсё па-беларуску. Ну і вырашыў дапамагчы. Я не стаў выратавальнікам, а проста ўвайшоў у супольную справу. Дапамагаў кожны год: пералічваў грошы, каб клуб мог наскрэбсці на заяўку ў чэмпіянат Мінску. Таксама даваў свае вырабы ў якасці ўзнагарод, калі хлопцы праводзілі нейкія турніры.

-- Былі на фан-сэктары?

-- Так. Фанацкі сектар -- гэта крута! Калі апынуўся там упершыню, ашалеў! Гэта сапраўднае жыцце! Натуральныя, жывыя эмоцыі! Мне вельмі спадабалася. Нават стала трошкі крыўдна, што так позна да гэтага прыйшоў. Я ўжо ня памятаю, які быў матч, але дакладна ведаю, што гулялі ў манежы. Мы нават не перамаглі, але я атрымаў незабывальныя эмоцыі. Жонка смяецца. Кажа, што на футболе я нейкі іншы. Так і ёсць. Я зараджаюся там, як акумулятар. Калі б улады ня шкодзілі фанатскаму руху, было б шыкоўна. Фанаты велімі добрая рэч. У іх супольнасці сапраўдныя чалавечыя адносіны. Там братэрства.

Напрыклад, мы разам дапамагаем дзецям. Хтосці ў дзіцячыя дамы прывозіць мячы, а я пальчаткі, лапы, мех. Звычайна хлопцы з сэктара тэлефануюць: “Дзяцька Алег, паедзем”. Збіраю “скарб” і еду. Памятаю, неяк у дзіцячым доме недзе ў мікрараёне “Захад” каталі пацаноў на матацыклах. Не на вялікай хуткасці, вядома, але павесялілі малютак. У дадатак пачаставалі цукеркамі. Весела было!

Дарэчы, матацыкл набыў у “сытыя” гады, калі былі грошы ад бізнеса. Пакупка і растаможка абышліся ў 5 тысячаў даляраў. У мяне гарадская “Хонда”. На куртку апранаю цішотку з “Пагоняй” і палохаю ДАІшнікаў. Езджу ня вельмі хутка -- у нас не разгонішся. Да і абароны ад ветру няма. Калі гнаць больш за 120, няўтульна. Памятаю, як мяне падрэзаў адзін дзяцел. Выляцеў на скрыжаванне і рэзка змяніў накірунак руху. Каб не быць вінаватым у ДТЗ, прыйшлося валіцца на бок. Разадараў нагу, але застаўся жывы.

“Тарпеда” – гэта сапраўдная сям’я. Калі у мяне знайшлі рак скуры, фанаты і заўзятары дапамагалі грошамі. Вялікі дзякуй усім хлопцам. Іх дапамога мне была больш значнай за тую, якую я аказаў “Тарпеда”. Мне было вельмі прыемна адчуць іх падтрымку. Разумеешь, гэта тое, дзеля чаго жывеш. Некалькі год я падтрымаў іх, а зараз – яны мяне. Гэта самае лепшае ў жыцці.

Пра сваю хваробу Алег Радзюк распавядае неахвотна. Хутчэй намагаецца “перавесці стрэлкі” і зладзіць экскурсію па кватэры. А тут ячшэ і кліент завітаў. Майстар хутка перамыкаецца і ўважліва сухае новы заказ. Праца працягваецца.