Самыя тытулаваныя зімовыя паралімпійцы ў гісторыі Беларусі. Дзе яны сёння?
Усе прайшлі праз выпрабаванні і зрабілі выбар у 2020-м.
Хтосьці ездзіў на Паралімпіяды цягам 20 гадоў, а камусьці хапіла аднаго ўдзелу, каб увайсці ў гісторыю. Трое з іх збіраліся выступіць у 2022-м у Пекіне, ды перашкодзіла вайна. Нехта сам завяршыў карʼеру, а нехта аказаўся занадта здаровым для паралімпізма, а нехта разлічваў паехаць у Італію, але яго не пазвалі.
5. Васіль Шапцябой (лыжныя гонкі, біятлон)
Дасягненні на Паралімпіядах: золата – 0, срэбра – 1, бронза – 5
Пачаў катацца на лыжах у 1993 годзе, калі вучыўся ў маладзечанскай школе для дзяцей з парушэннямі зроку, а праз 13 гадоў упершыню паўдзельнічаў у зімовай Паралімпіядзе. У Турыне заваяваў бронзу і срэбра ў лыжных гонках. Праз чатыры гады ў Ванкуверы адно трэцяе месца ўзяў на класічнай лыжні, а другое – у біятлоне. Гэтую дысцыпліну паспрабаваў не без ваганняў – надта шмат там нюансаў са стральбой. Тыя, у каго праблемы са зрокам, замест звычайнай вінтоўкі выкарыстоўваюць адмысловую лазерную зброю. Для прыцэльвання патрэбныя навушнікі, сігнал у якіх мацнее з набліжэннем да цэнтра мішэні. Шапцябой усё ж узяўся і за гэтую справу.
У Сочы-2014 паралімпійцы ад Беларусі выступілі не вельмі ўдала – усяго тры бронзавыя ўзнагароды. Дзве з іх здабыў якраз Шапцябой у біятлоне. Зараз у колах, блізкіх да рэжымнага паралімпійскага камітэта, кажуць, што адна з тых узнагарод можа хутка змяніцца на срэбра, бо вырашаецца пытанне з дыскваліфікацыяй прадстаўніка Расіі праз допінг.
У Пхенчане ўжо дасведчаны атлет застаўся без узнагарод. Кажа, кепска паўплывала прастуда, якую падчапіў за два дні да першых спаборніцтваў.
Чатыры гады таму Шапцябой, як і іншыя беларускія паралімпійцы, не паехаў ў Пекін праз вайну. Сёння спартсмену 46, і ён да апошняга разлічваў выступіць у Мілане і Карціне. Аднак спецыяльная камісія Міжнароднага паралімпійскага камітэта так і не даслала спецыяльнага запрашэння спартсмену, які яшчэ ў 2023 годзе прадстаўляў спартыўнае таварыства рэжымных сілавікоў «Дынама».
Пасля выбараў-2020 Шапцябой падпісаў ліст у падтрымку дыктатуры.
4. Юрый Голуб
Дасягненні на Паралімпіядах: золата – 1, срэбра – 2, бронза – 1
Нараджэнец Глуска ўпершыню ўстаў на лыжы ў шасцігадовым узросце, але прафесійна пачаў займацца на другім курсе БДПУ, калі выпадкова сустрэў трэнера Міхаіла Лебедзева. Спецыяліст заўважыў на лыжаролернай трасе ў сталічнай «Вяснянцы» юнака, які катаўся ў акулярах. Доўга пераконваць не давялося – і Голуб даволі хутка той пачаў прафесійныя заняткі спортам.
Найбольш удала склаўся выступ у Пхенчхане-2018, дзе ён быў прадстаўлены адразу ў двух відах спорту. У біятлоне спачатку было срэбра ў гонцы на 7,5 км, а потым перамога на 12,5 км. У лыжных гонках Голуб прыйшоў другім на 20 км і трэцім на 10 км.
Хлопец, які мае праблемы са зрокам, скончыў неўзабаве пасля таго, як беларусаў не дапусцілі да Паралімпіяды ў Пекіне. Незадоўга да вайны Голуб, які падпісваўся ў падтрымку рэпрэсій, перамог у двух гонках чэмпіяната свету па лыжах. Там яго па трасе вёў былы біятланіст Уладзімір Чапелін.
Сёння ўжо былому паралімпійцу ўсяго 29. Яшчэ падчас спартыўнай кар’еры ён расказваў пра захапленне музыкай – у дзяцінстве вывучыўся ў музычнай школе па класе баяна, а пасля пераключыўся на гітару. У яго закрытых сацсетках сёння шмат творчасці. Там Голуб рэгулярна выкладае свае гітарныя сэты.
3. Ядвіга Скарабагатая
Дасягненні на Паралімпіядах: золата – 1, срэбра – 3 , бронза – 3
Нараджэнка вёскі Вікшняны Іўеўскага раёна была восьмым дзіцёнкам у сямʼі. Калі ў другім класе выявіліся сур’ёзныя праблемы са зрокам, дзяўчыну аддалі ў Правамастоўскую школу-інтэрнат. Там яна пазнаёмілася з будучым мужам-сіратой, а яшчэ пад уплывам настаўніка фізкультуры ўстала на лыжы.
Першая Паралімпіяда – Нагана-1998 – узнагарод не прынесла, а вось праз чатыры гады ў Солт-Лэйк Сіці ўдалося здабыць золата ў лыжных гонках на 5 км класічным ходам, а яшчэ срэбра на дзясятцы. Да стартаў Скарабагатая рыхтавалася са сваім лідарам Васілём Гаўруковічам у Гродне і Магілёве, бегаючы па палях і пераапранаючыся ў тралейбусах ці на вуліцы. У ЗША праз яркае сонца абвастрыліся праблемы са зрокам, таму давялося тэрмінова шукаць майстэрню, каб затаніраваць акуляры.
Пасля спартсменка яшчэ доўга выступала, прычым вельмі паспяхова. У Турыне-2006 здабыла два срэбры і бронзу, у Ванкуверы-2010 было тры трэціх месцы. У Сочы-2014 Скарабагатая несла рэжымны сцяг і заваявала яшчэ адну бронзу. Праз чатыры гады яна выправілася ў Пхенчхан, справіўшы 50-гадовы юбілей, – праўда, на п’едэстал патрапіць не змагла і неўзабаве скончыла кар’еру.
Сёння былой спартменцы 57, пра яе здымаюць дакументалкі і нават пішуць кнігі. Часам Скарабагатую, якая ў 2020-м падпісала ліст у падтрымку дыктатуры, запрашаюць на сустрэчы са школьнікамі. «Для спартсменаў, якія едуць прадстаўляць сваю краіну, сцяг і гімн – гэта святыня… Выхадзіць на старт трэба, не шкадуючы ўласнага жыцця», – павучала жанчына дзяцей ужо пасля таго, як Беларусь адхілілі ад міжнародных спаборніцтваў за спрыянне агрэсіі супраць Украіны.
2. Святлана Саханенка
Дасягненні на Паралімпіядах: золата – 3, срэбра – 0, бронза – 1
Нараджэнка Наваполацка вырасла ў сям’і з пяццю дзецьмі. Жылі бедна, бо працавала толькі маці, а бацька, перахварэўшы на сухоты, спіўся. Ужо стаўшы вядомай, паралімпійка апавядала, што масла ў доме бачылі толькі ў дзень заробку, а з мясных прадуктаў маглі сабе дазволіць хіба што ныркі. Але дзяўчына здолела паступіць у вучэльню алімпійскага рэзерву. Кажа, што ў 16 стала чэмпіёнкай краіны ў лыжных гонках па сваім узросце сярод здаровых атлетаў.
Праўда, тады ж абвастрыліся праблемы са зрокам, якія назіраліся яшчэ ў школе. Трэнер Анатоль Перапечкін прапанаваў паспрабаваць сябе ў паралімпійскім спорце. Саханенка пагадзілася, хоць і адмаўлялася лічыць сябе інвалідкай.
Рыхтавалася да Паралімпіады-2010 – ездзіла на зборы, спаборнічала. Заставалася толькі пацвердзіць свае праблемы са зрокам перад міжнароднымі класіфікатарамі. І тут адбылося нешта дзіўнае. У рэжымным паралімпійскім камітэце сцвярджалі, што выслалі ўсе неабходныя дакументы па Саханенке, але ў месцы прызначэння нічога не атрымалі. Паездка ў Ванкувер сарвалася, а тут яшчэ і Перапечкін, які апякаў, памёр.
Так у кар’еры здарылася шасцігадовая паўза. Саханенка працавала трэнерам, менеджарам у салоне дзвярэй, метадыстам у спартшколе, адміністратаркай у гасцініцы і на заводзе «Святлопрыбор», пакуль адзін са знаёмых не прапанаваў абследавацца ў добрай клініцы. Агляд паказаў, што зрок яшчэ больш пагоршыўся. Саханенка атрымала бестэрміновую другую групу інваліднасці.
Гэтая бяда падштурхнула да вяртання ў паралімпійскі спорт. У студзені 2017-га пасля агляду ў Кіеве быў атрыманы дазвол выступаць – і Саханенка адразу паехала на Кубак свету. Там, пасля шасці гадоў без лыжнай падрыхтоўкі, не патрапіла ў прызы, затое адчула, што здольная змагацца.
У Пхенчане пачала выступленні з няпрофільнага для сябе біятлону – і адразу ўзяла бронзу. А далей былі залатыя медалі ў лыжных гонках на 15, 7,5 і 1,5 км. Гэта быў першы выпадак, калі прадстаўніца Беларусі на адной Паралімпіядзе здабыла тры ўзнагароды найвышэйшага гатунку. Праўда, больш на такім узроўні Саханенка не выступала.
Увесну 2022-га, калі ўжо ішла вайна ва Украіне, падпісантка за дыктатуру разам з іншымі ўдзельнікамі беларускай дэлегацыі прыехала ў Пекін, каб удзельнічаць у Паралімпіядзе. Спачатку гаворка вялася пра выступ без сімволікі, але вельмі хутка беларусаў і расіян увогуле адхілілі ад спаборніцтваў. Вярнуўшыся дадому, паралімпійка-чэмпіёнка вельмі абуралася. Самым жахлівым лічыла тое, што Міжнародны алімпійскі камітэт «нас не абараніў», а яшчэ скардзілася на ўкраінцаў, з прыездам якіх у вёсцы для атлетаў «адразу ўзнікла напружанне». «Жахліва, але ў спіну нам часам несліся праклёны», – скардзілася Саханенка.
Яна спадзявалася выступіць у Італіі сёлета, але змяніліся правілы спартыўна-медыцынскай кваліфікацыі – захворванне беларускі выключылі са спісу дыягназаў, якія даюць права ўдзельнічаць у Паралімпійскіх гульнях.
Сёння Саханенке 36. Яна двойчы стала мамай, а апошнім часам рэгулярна ўдзельнічае ў рэжымных спартыўных праектах з налётам прапаганды як спікерка.
1. Людміла Ваўчок
Дасягненні на Паралімпіядах: золата – 3, срэбра – 3, бронза – 2
У дзяцінстве ў яе дыягнаставалі праблемы з сэрцам, але неўтаймаваная дзяўчына цішком ад маці запісалася ў секцыю лёгкай атлетыкі. Хвароба з часам адступіла, а Ваўчок прагрэсавала – стала чэмпіёнкай Беларусі ў бегу на дыстанцыях 1500 і 5000 метраў, заваявала бронзу на этапе Кубка Еўропы (5000 м).
З такімі дасягненнямі можна было марыць пра афінскую Алімпіяду, але ў 2001 годзе перспектыўная бягуха папраўляла антэну на даху інтэрната ды зваліліся. Атрыманыя траўмы назаўжды прыкавалі яе да вазка.
Аднак і ў ім Ваўчок не адмовілася ад спорту. Спрабавала сябе ў штурханні ядра, армрэстлінгу, паўэрліфтынгу і парных танцах, дзе стала чэмпіёнкай Беларусі. А аднойчы ёй патэлефанавала трэнерка Тамара Шыманская і параіла паспрабаваць сябе ў лыжных гонках. Менавіта лыжы Ваўчок не вельмі любіла, але, падумаўшы, усё ж пагадзілася.
У Турыне-2006 яна выгуляла золата і тры срэбры, пасля чаго стала сапраўднай зоркай беларускага спорту. Праз чатыры гады, у Ванкуверы, ужо была капітанам паралімпійскай зборнай і везла рэжымны сцяг. На трасах здабыла чатыры (два золаты і дзве бронзы) з дзевяці беларускіх узнагарод.
А вось паездкі ў Сочы-2014 і Пхенчана-2018 аказаліся марнымі. Не так даўно Ваўчок прыбралі са зборнай. Яна лічыць, што несправядліва – праз мужа-немца.
Цяпер 44-гадовая экс-паралімпійка жыве з сям’ёй ў Швейцарыі і шукае, чым сябе там заняць. Санкцыі супраць беларускіх спартсменаў за вайну ва Украіне лічыць подласцю. Сама ў 2020-м падпісвалася за захаванне рэжыму Лукашэнка.
Іншыя пасты карыстальніка
