«У бацькі Сабаленкі былі праблемы з законам». Гэты паляк хацеў, каб акадэмія тэнісу ў Беларусі стала, як «Манчэстэр»

Былы польскі тэнісіст Мацей Домка (у сусветнай кваліфікацыі не падымаўся вышэй за 844-ю пазіцыю, але гуляў за зборную) у 2016-м на запрашэнне Уладзіміра Ваўчкова прыехаў у Беларусь, каб трэнаваць юніёраў. Працаваў з Верай Лапко, Арынай Сабаленка ды іншымі, а з Беларускай тэніснай федэрацыяй агулам супрацоўнічаў чатыры гады. У Польшчу вярнуўся пасля пратэстаў 2020-га.

Апошнія гады польскія СМІ часта называюць Домку «экс-трэнерам Сабаленкі» па юніёрах і просяць патлумачыць, адкуль у спартсменкі такая працавітасць. У трэнера ёсць даволі нечаканае тлумачэнне на гэты конт. Неяк ён сказаў:

«Яе бацькі не прыходзілі на трэнінгі. З таго, што я ведаю, у яе бацькі былі пэўныя праблемы з законам. Арына была з гэтым сам-насам. Думаю, гэта стварала ёй унутраную матывацыю, даючы моцны штуршок наверх. Яна хацела выбіцца любым коштам. Гэта можна растлумачыць так, што ў бацькі былі праблемы, а яна хацела памагчы, пачаць зарабляць. Шмат у ёй было злосці. Усю сваю негатыўную энергію яна пераводзіла ва ўдары на корце».

Пару месяцаў таму ў падкасце Break Point Домка ўпершыню падзяліўся дэталямі сваёй працы ў Беларусі. Ніжэй – найбольш цікавыя вытрымкі з размовы. Пра сямейныя абставіны Сабаленкі тут таксама ёсць.

«Хацеў зрабіць з мінскай акадэміі «Манчэстэр Юнайтэт»

– Як ты апынуўся ў Беларусі? Ты ж трапіў у Нацыянальны тэнісны цэнтр у Мінску?

–  Калісьці я трэнаваў Урсулу Радваньску і на «Уімблдоне» сустрэў Уладзіміра Ваўчкова, які тады працаваў з Шарапавай. З Валодзем раней гулялі на чэмпіянаце Еўропы. І неяк ён мне запомніўся. Я падыйшоў да яго, кажу: «Памятаеш мяне?» Ён такі: «Так, памятаю. Ты мяне тады абыграў». Так слова за словам – быццам мы толькі ўчора апошні раз гулялі...

А пасля ён вярнуўся ў Беларусь і пачаў арганізоўваць тэнісную акадэмію. Я на той момант таксама скончыў супрацоўніцтва з Улай і хацеў крыху адпачыць. І неяк у ліспападзе – добра памятаю – ён мне патэлефанаваў.

– Калі гэта было? 2016-ы?

– Так, у лістападзе 2016-га. Ён пытаецца: «Што робіш?» Кажу: «Нічога, згубіў працу». Ён: «Сядай у самалёт і ляці ў Мінск. Мы робім акадэмію, хачу, каб ты быў з намі». Кажу: «Ну добра. А калі?» Ён: «На наступным тыдні». Ну добра, так і пачалося ўсё.

– Цікава, бо ты там затрымаўся на чатыры гады. Праз корты акадэміі прайшло шмат знакамітых імёнаў. Якія там былі ўмовы? Гэта былі еўрапейскія ўмовы?

– Так. Хоць я і сам тады не ведаў, чаго чакаць. Кажу: «Вова, дашлі мне відэа, як там у вас усё ўладкавана. Што я там увогуле буду рабіць?» Ён даслаў – бачу: дзве вялікія арэны, цэлы тэнісны комплекс.

– А колькі там было кортаў?

– У адной зале – чатыры корта, у другой – яшчэ чатыры, плюс цэнтральны корт. Там праходзяць афіцыйныя турніры. У зале – хард. Звонку – пяць земляных кортаў і пяць хардавых. Яшчэ пяць ці шэсць кортаў са штучным пакрыццём – для дзяцей. Унутры спорткомплекса яшчэ спартыўная зала, саўна, медычныя кабінеты, рэстаран. Сусветны ўзровень.

Арына Сабаленка ў 2016-м

Калі прыехаў, яшчэ не ведаў, што канкрэтна буду рабіць. Кіраўнік федэрацыі (Аляксандр Шакуцін - заўвага рэд.) спытаў тады, як я бачу развіццё акадэміі. Сказаў, што хачу зрабіць з яе адмысловы «Манчэстэр Юнайтэт». Гэтая акадэмія мае імя і аўтарытэт – калі камусьці ў свеце сказаць, што ты адтуль, цябе будуць баяцца і паважаць. Пасля сустрэчы да мяне падышоў адзін з яго людзей і сказаў: «Ты застаешся».

Так пачаў трэнаваць юніёрак – у той групе якраз былі Сасновіч, Сабаленка, Лапко і Марозава.

Кубак Федэрацыі-2016 у Маскве. Першы выступ Сабаленкі за зборную

«Лапко была 6-я, Сабаленка – 300-я»

– У сваіх інтэрв’ю ты зазначаў, што на той час нельга было адназначна сказаць, што Арына Сабаленка стане першай у свеце...

– Тут магу згадаць адзін выпадак. Па суботах і серадах мы спарынгавалі дзяўчат. Яны былі эмацыйнымі і часта любілі кідаць ракеткі. Я ўвёў правіла: кідаеш ракетку аб корт – твой трэнінг скончаны. Аніякага сюсюкання. І ўсе пагадзіліся.

Якраз быў адзін з апошніх трэнінгаў Веры Лапко перад яе вылетам у Аўстралію (у той год Лапко стане пераможцай аўстралійскага Шлема па юніёрах). Яна спарынгавала з Сабаленкай.

18-гадовыя Арына Сабаленка і Вера Лапко ў гасцях «Добрай раніцы, Беларусь!» напярэдадні Кубка Федэрацыі супраць каманды Нідэрландаў, люты 2017-га

Першая партыя – 5:4, Сабаленка на падачы... і тут Лапко не дабягае да мяча і кідае ракетку. Цішыня ва ўсёй зале. Усе глядзяць на мяне. На той час Вера стаяла шостай [у сусветным рэйтынгу] па юніёрах, а Сабаленка – 300-й. Па рэйтынгу якраз Лапко была нумарам адзін. Падышоў да Веры і кажу: «Збірай рэчы, твой трэнінг скончаны». Яна хацела спачатку запярэчыць, але я нагадаў пра дамоўленасць. Вера пагадзілася і пачала збіраць рэчы.

На гэта Сабаленка кажа: «А я хачу гуляць далей». Я ёй: «Не магу дазволіць Веры гуляць пасля таго, як яна кінула ракетку». Арына мне: «Дык што, я павінна збаёдаць трэнінг, бо яна кідае ракетку?!» Прыйшлося ісці на суседні корт, каб «пазычыць» аднаго з хлопцаў і скончыць трэнінг Сабаленкі, бо інакш быў бы пажар.

– Што табе спадабалася ў беларускай сістэме – у працы тэніснага цэнтра ў Мінску? Я так разумею, што ў Польшчы і да сёння няма такой базы...

– Думаю, што ў іхнай культуры прасцей дасягнуць гэтага адзінства ў падыходзе – калі трэнеры і кіраўнік федэрацыі ў нейкі момант гавораць адным голасам. Калі трэнер даваў зялёнае святло – кіраўнік федэрацыі яго падтрымліваў. І наадварот.

Тэнісісты разумелі: калі ўсё робіцца па праграме, якую даюць трэнеры, то спартсмены будуць развівацца і мець падтрымку. Гэта давала магчымасць канцэнтравацца на спаборніцтвах, а не на інтрыгах, як часам бывае, каб кагосьці падседзець. Урэшце усё вырашаецца на корце. Калі выходзіш на корт і выйграеш ва ўсіх, ты і паедзеш на спаборніцтвы.

Аляксандр Шакуцін (справа) разам з капітанам зборнай Беларусі Эдуардам Дубравым падчас матчу Кубка Федэрацыі супраць зборнай Швейцарыі, 2017

– Гэта свайго роду «сістэма казармы»? Там па сутнасці ўсе найлепшыя збіраюцца ў адным месцы і трэнуюцца. Азаранка таксама заязджала?

– Так, яна была са сваёй камандай, вядома. Але трэнавалася на кортах акадэміі і, напэўна, у нейкай ступені – і з гульцамі з акадэміі.

– Гэта добрае рашэнне – сабраць усіх найлепшых трэнераў і спартсменаў у адным месцы і ўзяць адзін курс?

– Так, гэта агульная база. Калі мы ўводзілі нейкія правілы, дамаўляліся па нейкім напрамку – і пасля, скажам, прыязджала Азаранка і казала: «Усё правільна, так і трэба рабіць», – то ўсе яшчэ больш верылі ў працэс і хацелі ў ім развівацца. Таму важна, каб людзі з аўтарытэтам і вопытам, якія прайшлі гэты тэнісны шлях, былі побач. Мы ж ведаем, які тэніс насамрэч бязлітасны...

Уладзімір Ваўчкоў і Вікторыя Азаранка падчас Кубка Федэрацыі, 2017

Калі такія людзі захочуць дзяліцца ведамі, як дайсці да вяршыні – гэта вельмі паскарае працэс пошуку талентаў. Моладзь заўжды блукае ў пошуку «залатога», адзінага правільнага, рашэння, якое адразу прывядзе да поспеху. А такога рашэння не існуе. Усё будуецца на штодзённай працы.

– А ўдалося пагутарыць з Максам Мірным?

– Так, вельмі добра з ім кантактаваў. Калісьці мы гулялі супраць адно аднаго ў Кубку Дэвіса. Ён – адзін з найбольш інтэлігентных спартсменаў, з якімі мне даводзілася мець справу. Калі я працаваў у Беларусі, то ён прыязджаў і дапамагаў гуляць у Кубку Дэвіса.

«Сабаленка прагрэсавала і хацела асобнага трэнера»

– Ці было падчас тваёй працы ў Беларусі штосьці, што зрабіла на цябе найбольшае ўражанне? Штосьці, што ты ўзяў з сабой і зараз выкарыстоўваеш у трэнерскай працы?

– Думаю, я шмат узяў з размоў з Ваўчковым. У яго быў вялікі аўтарытэт – як трэнера і як былога топ-тэнісіста. Гэта быў вельмі інтэнсіўны час. Калі мы стваралі акадэмію, у нас было 38 тэнісістаў пад апекай – хлопцы і дзяўчаты. Дзень пачынаўся а сёмай, сканчваўся ў Валодзі – яго жонка гатавала ежу, мы сядалі, абмяркоўвалі ўсё і заканчвалі ў 23:00. А назаўтра ізноў пад’ём а сёмай.

– Ты нешта казаў, што ў яго быў нейкі моцны напой?

– Так, у іх быў свой самагон. Гналі самі. Было б дзіўна, каб не гналі! Размова ішла, было пра што пагаварыць – ён сапраўдная энцыклапедыя! Таму лічу, што ўся ўкладзеная энергія ўрэшце дала плён. І хлопцы, і дзяўчаты выбіліся ў эліту.

– А вы як трэнеры ездзілі з імі па турнірах?

– Мала. Я ездзіў на некаторыя турніры з юніёрамі. Акадэмія пачала развівацца паралельна з намі. Сабаленка ішла сваім шляхам. Яна трэнавалася вельмі інтэнсіўна і хацела мець асабістага трэнера. На кожным трэнінгу ёй трэба было па пяць-шэсць кошыкаў з мячамі, каб адстраляцца напоўніцу. Кожны дзень мячы ляцелі з такой сілай, што больш трапляла ў аўт, чым у корт. Яшчэ не было ў гэтым той якасці, якая ёсць сёння. Але гэтыя кошыкі зрабілі сваю справу. Арына трэнавалася штодня. І прыкладна праз паўгода гэта дало свой плён, бо раней на юніёрскіх турнірах яна ўжо мела неверагодную сілу, але мячы ляцелі то ў зямлю, то ў неба.

– Адкуль у яе такі характар, такое стаўленне да справы? З дому, з атачэння?

– Думаю, з дому. У бацькі былі праблемы, і з законам таксама... Не хачу ўдавацца ў дэталі. Але Арына пражывала ўсё гэта эмацыйна на корце. Ёй гэта было патрэбна, каб, магчыма, не з’ехаць з глузду – такое ў мяне адчуванне, калі азіраюся сёння назад. Яна ўкладвала ў сваю гульню неверагодную энергію. Звычайны чалавек, калі яму не трэба нешта «пражыць», столькі не выцягнуў бы. Яна змагалася за жыццё. Калі выходзіла на корт, змагалася за жыццё.

– Ты сказаў, што яна хацела асобнага трэнера. Яна сама за яго плаціла ці гэта была задача федэрацыі?

– Гэтым займалася федэрацыя. Мы з кіраўніком федэрацыі абмяркоўвалі гэта. Вядома, гэта супадала з яе добрымі вынікамі на турнірах. Было бачна, што яна прагрэсуе. Мы пайшлі насустрач. Пасля падобна было і ў хлопцаў: спачатку з Івашкам, затым з Герасімавым. Мы бачылі, што прыйшоў час ім з’язджаць.

Кіраўнік федэрацыі тады сказаў: «Окей, колькі гэта каштуе? Дзе? З кім? Як?» Калі мы ўсё аформілі і прынеслі графік на зацвярджэнне, ён сказаў: «Добра. Падпісваю». Кіраўнік быў крутым. З аднаго боку – жорсткі: калі не выкладваешся, на падтрымку не разлічвай. Але калі не адлыньваеш і паказваеш прагрэс, ён дапамагаў.

– А якія прыкметы, што спартсмену трэба пераходзіць на новы ўзровень?

– Гэта бачна па ўзроўні гульні. На трэнінгах ён пачынае дамінаваць над усімі. Нават калі камусьці прайграе, то толькі праз матывацыю, якая падае. Не таму, што слабейшы, а таму, што не хоча больш выйграваць. Гэта становіцца праблемай – і тады трэба шукаць новае асяроддзе. Асяроддзе – гэта ключ у развіцці спартсмена, якое стымулюе рухацца наперад.

Пераклад з польскай і адаптацыя: Элая Фішар

Фота з адкрытых крыніц