Іванкоў з'язджаў у ЗША ад беднасці з крыўдай на чыноўнікаў – адтуль хваліў Беларусь і Лукашэнку, але пакуль не вярнуўся (вось чаму)

50-гадовы Іван Іванкоў прыязджае ў Беларусь, каб распавесці юным спартсменам, яшчэ зусім хлапчукам, не толькі пра тое, што СССР калісьці быў «наперадзе ўсіх на 30 гадоў» у спартыўнай гімнастыцы, але і што «нас усе баяліся», а «гонар дзяржавы было нельга страціць». Гэта, канешне, самае галоўнае, што трэба ведаць пра СССР.

Гімнаст Іванкоў раптоўна з’явіўся ў Мінску пасля доўгіх гадоў у ЗША – вось як ён цяпер выглядае

Сам жа выбітны ў мінулым гімнаст – двухразовы чэмпіён свету і Еўропы ў шматбор’і – ужо амаль 20 гадоў жыве ў ЗША. З’язджаў туды ад беларускай беднасці з крыўдай на чыноўнікаў, але вельмі хутка стаў шчырым патрыётам роднага краю: хваліў Аляксандра Лукашэнку за ўмовы для спорту, крытыкаваў Амерыку за парушэнне асабістых свабод, абураўся санкцыям за вайну. Але каб пастаянна жыць у Беларусі, не вяртаўся. Хаця калісьці яго маці была перакананая, што менавіта так і будзе.

Пры гэтым жыццё Іванкова за мяжой «зусім не цукар». У чым жа справа і што яго там трымае? Давайце паспрабуем разабрацца.

Упершыню ў ЗША завіс праз траўму, якая забрала галоўную Алімпіяду ў жыцці

На Алімпіяду ў Атланту ў 1996 годзе спартыўны гімнаст Іван Іванкоў ляцеў галоўным фаварытам. На той момант беларус быў дзейным чэмпіёнам свету і Еўропы ў шматбор’і, але сам адчуваў, што ўсё можа пайсці не па плане. Ужо два гады на той момант ён пакутаваў на траўму ахіла. Доўгі час праблему ўдавалася вырашыць уколамі, але стан нагі ўсё пагаршаўся і наблізіўся да крытычнага. У выніку на адным з трэнінгаў перад Гульнямі адбыўся разрыў – Іванкоў маліўся, каб пранесла, але не.

Мінчук быў гатовы скончыць з вялікім спортам. Менавіта ў той самы момант і пачалася яго амерыканская гісторыя. Апеку над нябогам узяла сямейная пара алімпійскіх чэмпіёнаў Надзя Каманэчы і Барт Конэр, а яшчэ іх менеджар Пол Зерт. Яны аплацілі лячэнне ў спартыўна-медычным цэнтры ў гарадку Норман, што ля Аклахома-Сіці. Таксама за свае грошы вазілі на кансультацыі ў Лас-Вегас да фізіятэрапеўта Кіза Клэвена, які раней працаваў з Махамедам Алі, Майкам Тайсанам і іншымі зоркамі боксу.

Іванкоў пасля казаў, што без гэтай падтрымкі яго камбэку на сусветны ўзровень проста не было б. А так ужо на на чэмпіянаце свету-1997 ён зноў быў найлепшым у шматбор’і.

Норман, дзе яшчэ нядаўна лячыўся, стаў для Іванкова і трэнавальнай базай. Там ён жыў, займаўся, а з дапамогай новага знаёмага Барта Конэра, які працаваў на тэлебачанні, фактычна атрымаў доступ да ўсёй «відэакухні» сусветнай гімнастыкі – атрымліваў запісы і мог глядзець самыя свежыя выступы канкурэнтаў, разбіраць іх камбінацыі.

Тады атлет вельмі выразна супрацьстаўляў амерыканскую адкрытасць савецкай замкнёнасці. Распавядаў, што база зборнай СССР была «сакрэтным аб’ектам», і каб патрапіць туды, нават цэнтральнае тэлебачанне мусіла здабываць пропускі, подпісы галоўнага трэнера і кіраўніцтва федэрацыі, атрымліваць узгадненне іншых інстанцый. У Амерыцы ж ён бачыў іншую мадэль і ніяк яе не асуджаў: усе адзін аднаго праглядаюць і пераймаюць.

Жонка казала, што паветра ў Амерыцы пахне стрэсам

У ЗША Іванкоў сам пачаў трэнаваць. Працаваў у розных клубах, яго вучань неяк выйшаў у фінал чэмпіянату Амерыкі і стаў дзявятым сярод соцень удзельнікаў у шматбор’і. Нягледзячы на поспехі і запатрабаванасць, былы спартсмен у размове з беларускімі журналістамі не аднойчы падкрэсліваў, што «жыццё за мяжой, паверце, зусім не цукар». Іванкоў наўпрост казаў, што застаецца за акіянам, бо там больш камфорту і магчымасцяў зарабіць – маўляў, можна забяспечыць сям’ю «на нейкі час наперад» (у Беларусі з гэтым ён бачыў праблемы).

Што было не так з Амерыкай? Больш дэталёва пра гэта распавядала вядомая на той момант фітнес-трэнерка Сюзі Дэмурчыева – на ёй Іванкоў ажаніўся ў 2001 годзе і забраў з сабой за акіян, атрымаўшы грын-карту.

Дэмурчыева апісвала Аклахому, у якой жыла пара, як дзіўны, запаволены свет без тратуараў, дзе людзі нават у суседнюю кавярню едуць на аўто. «Калі б я магла там прыжыцца, я б адтуль не збегла, але я не магу жыць там, дзе паветра не пахне стрэсам», – падсумавала жонка Іванкова.

Сама яна спачатку працавала асістэнткай адміністратара ў гімнастычнай акадэміі, дзе трэнаваўся муж, а потым стала там жа інструктаркай па пілатэсе. Яе кліентамі былі багатыя амерыканцы, нават некалькі мільянераў. Урэшце Сюзі купіла сваю першую ў жыцці машыну на ўласныя грошы, чым потым вельмі ганарылася па вяртанні ў Беларусь.

Пара скасавала шлюб у 2007-м – у той жа год чэмпіён ажаніўся ў другі раз. Былая тады падкрэслівала, што заставацца ў ЗША – гэта выбар самога Іванкова.

Патрыёт Беларусі, які ў ЗША працуе «проста за грошы»

Перад тым, як з канцамі з’ехаць у ЗША, Іванкоў, чыя кар’ера падыходзіла да фінішу, спрабаваў уладкавацца ў Беларусі. У 2004-м скардзіўся, што абіваў чыноўніцкія парогі, але яго ідэі водгуку не мелі. Тады ж папярэджваў, што не збіраецца ні аддаваць за проста так сваё імя нейкай школе (хацеў, каб дзяржава стварыла школу для яго, але пачуў насустрач прапанову зрабіць гэта за ўласныя грошы), ні бясплатна працаваць трэнерам зборнай (яго сапраўды звалі ў каманду, але малаверагодна, што бясплатна – хутчэй на звычайны трэнерскі заробак). Матэрыяльнае пытанне відавочна хвалявала чэмпіёна. І вырашыць яго дапамагла Амерыка.

Адносіны з гэтай краінай у трэнера выключна прагматычныя, без нейкай там глыбокай прывязанасці: «Я не адчуваю сябе ў Амерыцы камфортна, дома мне лепш. Але ў ЗША я адчуваю некаторую стабільнасць».

«Там дворнік зарабляе столькі, колькі ў нас не кожны чыноўнік атрымлівае», – бедаваў сын лукашэнкаўскага міністра гандлю – нешта пра заробкі рэжымных служак ён мусіў ведаць.

Вяртацца на Радзіму і атрымліваць там менш Іванкоў не хацеў, каб «не дэградаваць». Свой жа мінімум апісваў так: працаваць, мець усё неабходнае, выхоўваць дзяцей, дапамагаць бацькам.

Напярэдадні ад’езду гімнаст наракаў на беларускую беднасць. Маўляў, у спорце не хапае інфраструктуры і элементарных грошай, а ўвогуле «жабракі нічога зрабіць не могуць» – гэта пра тое, што ў беларускіх гімнастаў няма падтрымкі ў міжнародных стуктурах.

Зрэшты, пажыўшы ў ЗША пару гадоў, Іванкоў ужо называў сябе патрыётам, прычым такім жа, як амерыканцы. Расказваў, што на Радзіме «створаныя ўсе ўмовы для працы» (да таго біў трывогу, што ў Мінску засталося дзве з паловай гімнастычныя залы) і што «ніводзін прэзідэнт у краінах былога СССР так не клапоціцца пра спорт, як у Беларусі». Нягледзячы на «ўсе ўмовы» і «клопат», Іванкоў дагэтуль бывае дома рэдкімі наездамі.

Са Штатаў Іванкоў замілавана казаў, што «лепшых за нашых людзей няма», пры гэтым з’язджаў з крыўдай на чыноўнікаў, якія падлічвалі выдаткі на падрыхтоўку гімнаста і папракалі за адсутнасць алімпійскіх медалёў, а яшчэ з высновай, што «мы не ўмеем сабой ганарыцца».

У Амерыцы Іванкоў прыйшоў да высновы, што «палітыка не павінна датычыць асабістых свабодаў чалавека». Але так ён крытыкаваў не лукашэнкаўскі рэжым, а ўрад ЗША, які забараніў чынушам з Беларусі і іх блізкім наведваць краіну. Гэтыя санкцыі зачапілі бацькоў Іванкова.

Маці чэмпіёна тады выказвала ўпэўненасць, што сын у ЗША не застанецца, але ўсё яшчэ не склалася. Пра сваю сувязь з амерыканскай сістэмай спорту Іванкоў кажа шчыра: «Проста працую за грошы».

Сын паказвае, чым жыве амерыканская моладзь. Але і ў Беларусі бываў

Сёння жыццё Іванкова прывязанае да прыгарада Х’юстана. Ён працуе галоўным трэнерам мужчынскай праграмы ў клубе Fun & Fitness у Рычмандзе – адказвае за каманду хлопцаў, якія ездзяць на спаборніцтвы USA Gymnastics: складае для іх праграмы, суправаджае на турнірах.

У тым жа клубе ўладкаваны і яго сын Ягор. Хлопец вучыўся ў каледжы Лоўн-Стар, а цяпер занесены ў спіс студэнтаў Універсітэта Х’юстан-Вікторыя – ну і паралельна вядзе заняткі з дзеткамі ў Fun & Fitness.

Хлопец, які ў сацсетках падпісаны прозвішчам Чэмезаў, вядзе цалкам амерыканскі лад жыцця.

У сябе ў акаўнце выкладвае безліч ролікаў, прысвечаных амерыканскай моладзі. Але і беларускі аспект прысутнічае. Як можна даведацца, Ягор Чэмезаў/Іванкоў быў на Радзіме бацькі некалькі разоў – прынамсі, у 2021 і 2025 гадах.

У рылсах ён паказваў мінскія двары, беларускі батон, чыпсы са смакам дранікаў, а яшчэ звяртаў увагу на надпісы па-беларуску.

Пра другую жонку Іванкова, Валянціну, вядома няшмат: сам ён называе яе медыкам. Пра побыт у ЗША гімнаст распавядаў, што «дома ў мяне падключанае толькі рускае тэлебачанне, жонка гатуе толькі звыклыя для нас стравы традыцыйнай рускай і беларускай кухні. Мы святкуем нашыя святы, таму атмасфера Радзімы заўсёды прысутнічае ў доме. Не разумею тых, хто дакарае за ад’езд на чужыну. Важна, з кім чалавек душой. Я заўсёды з улюбёнай Беларуссю».

Малодшы брат Іванкова – Аляксандр – таксама звязаў лёс з ЗША. Па словах гімнаста, жыве ў Аклахоме і займаецца фінансавым бізнесам.

Іванкоў час ад часу бывае ў Беларусі. Прыязджаў і напрыканцы 2024-га – тады таксама сустракаўся з юнымі гімнастамі ў Мінску.